mg_2159d

Tamam itiraf ediyorum Yuval Noah Hariri’nin kitabı “Homo Sapiens Hayvanlardan Tanrılara ” kitabını okumam çok uzun sürdü. Muhtemelen ilk çıktığı zamanlar popülerliğinden ötürü kitaplığıma katmıştım. Ama okumak ancak bitirmek 2018 yılına kısmet oldu.Çünkü ben her kitabın bir zamanı olduğuna inananlardanım o yüzden eğer bir kitap bir türlü beni içine almayı başaramıyorsa bırakıp doğru zamanı bekliyorum. İşte “Homo Sapiens: Hayvanlardan Tanrılara” kitabında da böyle oldu benim için.Bana yeni ufuklar açan, bilmediğim şeyleri öğreten kitapları okumaktan her zaman büyük keyif alırım. Homo Sapiens te aslında tam da böyle bir kitap aslında yüzeysel bildiğimiz bir çok bilimsel bilgiyi bize hikaye tadında sade ve akıcı bir dil ile anlatıyor.

Kitap temelde ilk insanlardan günümüz teknoloji çağına kadar, insan türünün evrimini inceliyor. Küstah, tüylü bir maymun türünden, nasıl tüm gezene hakim olan bir canlıya dönüştüğümüzü anlatıyor. Bugünkü insan olarak adlandırılan Homo Sapiens’in yükselişine neler neden oldu adım adım tarihçi gözü ile aktarıyor. Homo Sapiens’lerin Kuzey Afrikadan çıkıp, Homo Erectus, Neandertal gibi bütün diğer insan türlerini egale ederek, ya da başka bir deyişle yok ederek dünyayı ele geçirmesini anlatan kitapta yazar insanlık tarihindeki hemen her konuya değiniyor. Evrim teorisinden tarım devrimine, yazının keşfinden bilişsel devrime, para ve ekonominin insanlık tarihine eklenişinden dinlere ve ideolojilere, bilimle devletler arasındaki ilişkiden sanayiye kadar tüm can alıcı gelişmeleri sıradan tarih kitaplarında karşılaşmadığımız örneklerle açıklıyor.

Kitabın tamamını aktarmak elbette mümkün değil ama dikkat çekici bulduğum bazı noktaları aşağıda paylaşıyorum.

  • Homo Sapiens “ayrıcalıklı” değildir, bir türe mensuptur, öncesi yani ailesi vardır. Zaman içinde evrimleşmiştir. 100 bin yıl önce en az 6 değişik insan türü vardı.
  • İnsandaki değişim doğanın yetişemeyeceği bir hızla gerçekleşti ve doğa (diğer türler) buna uyum sağlayamadılar, sonuçta insan lehine üstünlük oluştu.
  • Hayvanlarla ,nsanlar arasındaki asıl fark bireysek seviyede değil toplumsal seviyededir.
  • Hoşgörü, Sapiens’in baskın özelliklerinden değildir.
  • Sapiens diğer türlerden farklı olarak basit sesleri çıkarmanın ötesine geçerek konuşma dilini geliştirdi. Bu da kültür ve hayale giden yolu açtı. Efsaneler, mitler, tanrılar, dinler için zemin oluştu.
  • Tarım ve sanayi toplumları üyelerinin büyük bir kısmı evcil hayvanlardır.
  • Tarihsel kayıtlar Homo Sapiens’ in diğer türler için bir seri katil olduğunu gösteriyor. Diğer türlere göre bir diğer önemli becerisi de değişen ortamlara hızlı uyum sağlayabilmesiydi.
  • Biz buğdayı değil, buğday bizi evcilleştirdi!
    Tarım Devrimi insana birey olarak bir şey katamadı ama insan türüne önemli katkı sağladı.
  • Tarihteki savaşların ve devrimlerin çoğu gıda kıtlığından kaynaklanmamıştır. Fransız Devrimini öncüleri aç çiftçiler değil, zengin avukatlardı.
  • Toplumsal düzen hayali olduğu için sadece DNA kopyalanmasıyla sonraki nesillere aktarılamaz. Aktarım için bilinçli bir çaba gerekir. Artan bilgi miktarı aklıda tutmayı zorlaştırdığında önce sayıları peşinden de yazıyı icat ettik.
  • Erkek ve Kadın biyolojik değil, toplumsal bir sınıflamadır.
  • Aramızdaki fark bireysel seviyede değil, toplumsal seviyededir, Homo sapiens’in yani bizim dünyaya hükmedebilme sebebimiz uyumlu şekilde ortaklık kurabilmemizdendir.
  • Mitler ve kurgular, insanları doğumlarından itibaren belirli bir biçimde düşünmeye, bazı standartlara ve kurallara uygun olarak davranmaya ve belli şeyleri istemeye alıştırırlar. Böylelikle, milyonlarca yabancının etkili biçimde işbirliği yapmasını sağlayan yapay içgüdüler yaratmış olurlar. Bu yapay içgüdüler ağına “kültür” denir.
  • Paranın icadı teknolojik değil, zihinsel bir devrimdi. Para, birikimleri kolay ve ucuz dönüştürebildiği, depolayabildiği ve taşıyabildiği için ticari ağların oluşumuna önemli katkı sağladı.
  • 1500 yılından 2000 yılına kadar geçen dönemde insan nüfusu 14 kat artmasına rağmen üretim 240 kat ve enerji tüketimi 115 kat artmıştır.
  • Bilim, sanayi ve askeri teknoloji ancak kapitalist sistem ve sanayi devrimiyle birlikte birbirine bağlandı.
  • Sanayi Devrimi en temelde enerji dönüşümünde yaşanan bir devrimdir. Aslında ikinci Tarım Devrimidir. Üretmek yetmez, ürünler satılmalıdır, tüketim şarttır.
  • Mutluluk somut durumla soyut beklentiler arasındaki ilişkiye bağlıdır.
  • İlk evrensel düzen ekonomi üzerinden yükseldi: parasal düzen. İkinci evrensel düzen siyasiydi: imparatorluklar düzeni. Üçüncü evrensel düzense diniydi: Budizm, Hristiyanlık ve İslam gibi dinlerin evrensel düzeni.

Okudukça zihniniz açılacak hayata bakışınız gelişecek ama bilin ki kitapta eleştireceğiniz ya da aynı fikirde olmadığınız yerler olacak ki bence zaten kitabın yazılma amaçlarından biri de bu.

Yazarın bu kitabın devamı niteliğinde olan ve günümüz Homo Sapiens’inin geleceğine baktığı bir diğer kitabı daha bulunuyor.İnsanlığın ölümsüzlük, mutluluk ve tanrısallık peşindeki yolculuğunu bilim, tarih ve felsefe ışığında incelediği bu çalışmasında, insanın bambaşka bir türe, Homo Deus’a evrildiği bir gelecek kurguluyor. Okumaya henüz başladığım devam kitabı yazım için takipte kalın.

Konu ilgisini çekenler için Hariri’nin ilk kitabından esinlenerek yaptığı TED konuşmasını aşağıda izleyebilirsiniz.

Ezgi

Yazar

Yorum Yaz